Cranc, onzeker, broos; Ave Domina en Juliana’s Feest werden mede mogelijk gemaakt door:
en Aventure Vrienden als deel van het project Middeleeuws geluid – Nieuw gehoord. Speeldata 2025
Juliana’s Feest
Een middeleeuws muziekfeest door vrouwen bedacht
Juliana’s Feest laat het verhaal van Juliana de Cornillon (ca. 1192-1258) horen, die het Corpus Christi feest (Sacramentsdag) bedacht. Een zomers feest, een van de grootste stadsfeesten met veel muziek in de late middeleeuwen.
Eens op een avond zag de jonge Juliana dat er een hapje uit de volle maan was. Een visioen vertelde haar dat de incomplete volle maan verwees naar het liturgisch jaar waaraan een feest ontbrak. Juliana realiseerde zich dat er geen feest was om het heilig sacrament te vieren samen met het volk. Het werd haar levensdoel om dit sacramentsfeest te initiëren. Met hulp van haar vriendin Eva van Luik (ca.1210- nà 1264) werd in 1264 het Corpus Christi feest officieel ingevoerd.
Juliana liet een volledige set liederen voor het Officie van Sacramentsdag na, maar alsnog maakte Thomas van Aquino een Officie voor dit nieuwe feest. En zijn officie wordt tegenwoordig gebruikt. De liederen van Juliana zijn echter bewaard gebleven in een manuscript dat nu in de KB, de Nationale Bibliotheek in Den Haag ligt.
Juliana’s Feest laat de eenstemmige liederen van Juliana uit de dertiende eeuw horen, omringd met vijftiende-eeuwse Corpus Christi polyfonie en instrumentale arrangementen.
Muziek uit Juliana’s Officie (Manuscript Den Haag 70 E 4); polyfonie van o.a. Johannes Brassart (1400-55), Guillaume Dufay (1397-1474), Hermann Edlerawer (actief ca. 1439-44) en instrumentale arrangementen. Programma & toelichting
Aventure
Christopher Kale, Joana Guiné, Irene Sorozábal – zang
Marco Magalhães, Fumitaka Saito, Ita Hijmans – blokfluiten
Speeldata zie agenda
Ave Domina
Vrouwen kerstmuziek uit de 15e eeuw
Het waren vooral vrouwen die kerstmuziek uitvoerden, bewaarden en doorgaven in 15e-eeuws Nederland. Muziek die verbonden was met een Europees netwerk én typisch Nederlandse kerstliederen waarin Maria, de Geboorte, de Wieg en de winterse kou, de verbeelding van deze 15e-eeuwse vrouwen hoorbaar maken.
Ave Domina laat de kracht en uitstraling tot vandaag van deze intieme 15e-eeuwse vrouwenkerst horen: M/V gezongen, waarbij vocale en instrumentale muziek vloeiend in elkaar overgaan. Een wervelende 15e-eeuwse kerstervaring.
Kerstmuziek uit: Handschrift Berlijn 190 (Nederland, ca. 1480); Hs Nijmegen IV 84 (klooster Soeterbeeck, ca. 1497-99); Hs Utrecht 16E34 (IJsseldal, 1450-1500); Hs Koning (Noordelijke Nederlanden, ca.1500), kerstliederen uit het internationale 15e-eeuwse netwerk en instrumentale arrangementen.
Programma Speeldata 2025, zie agenda
Cranc, onzeker, broos – Vijfluik uit het Gruuthusehandschrift (ca.1400) en instrumentale connecties
Kwetsbaar is ons bestaan, nietig en onzeker. Het is van alle tijden, maar elke tijd verzoent zich in zijn eigen taal met dit existentiële lot. In een zeldzaam mooi vijfluik uit het hart van het Gruuthuse Manuscript (ca.1400) omsluiten drie Maria-liederen twee lamentaties. Hoop, verdriet, troost, aanvaarding en berusting klinken zo in de taal van de late middeleeuwen. Maria, een kostbare bloem, een roos vol van hemelse dauw is de sleutel. De lamentaties bezingen op ontroerend persoonlijke toon de smartelijke dood van een geliefde en de kwetsbaarheid van ons bestaan. Juist het persoonlijke blijkt een tijdloze kracht te genereren en ook de Maria-liederen ontstijgen de middeleeuwse rozengaard. Muziek is het toverwoord dat als een universele kracht ons doet berusten in ons kwetsbare bestaan. Virtuoze 15e-eeuwse instrumentale arrangementen vormen het middeleeuwse kader rond de actualiteit van dit tijdloze vijfluik.
Aventure
Christopher Kale – zang; Marco Magalhães, Fumitaka Saito, Ita Hijmans – blokfluit
Reynaert die zal Reynaert blijven – 15e-eeuwse muziek rond Reynaerts historie
De satirische geschiedenis van Reynaert vertelt hoe de sluwe vos met slimme leugens het hof van koning Nobel telkens om de tuin leidt om uiteindelijk zelfs opgenomen te worden in de geheime raad van de koning, het hart van de macht. Reynaerts historie (ca.1417?) is mogelijk het populairste verhaal uit de late middeleeuwen toen én nu, met dank aan Goethe die het zo leuk vond dat hij er zijn eigen versie van maakte.
Reynaerts historie is zelf niet op muziek gezet, maar liederen uit de eerste decennia van de vijftiende eeuw laten dezelfde klachten over de perverse wereld, de hebzucht van mensen en de altijd loerende leugen horen. Er klinken vroeg vijftiende-eeuwse liederen uit o.a. het Gruuthusehandschrift (ca. 1400), van Hugo von Montfort (1357-1423) en Oswald von Wolkenstein (1376-1445), die hilarisch en in bittere ernst de verdorvenheid van de maatschappij laten horen. Het dierenverhaal spiegelt de maatschappij; de muziek vertelt het menselijke en persoonlijke verhaal. Daaromheen schetsen we een klankschap van het Vlaamse en Nederlandse gebied in de eerste decennia van de 15e eeuw, met zowel muziek overgeleverd als krabbels in archiefstukken als populaire polyfonie die instrumentalisten toen – en wij nu! – telkens weer opnieuw arrangeerden. Instrumentale fantasia’s uit de latere vijftiende eeuw als de Fochs schwantcz, Katczen pfhote of Ratten schwantcz verbeelden de dieren muzikaal.
Aventure
Christopher Kale – zang/verteller; Marco Magalhães, Fumitaka Saito, Ita Hijmans – blokfluit
Totdat de wachter heeft gezongen
Totdat de wachter heeft gezongen laat exemplarische liederen horen uit de laatste grote laatmiddeleeuwse eenstemmige liedcollecties. Twee verzamelingen komen uit centraal Europa, het repertoire van de Mönch von Salzburg (eind 14e eeuw) en dat van Oswald von Wolkenstein (1377-1445). De derde verzameling, uit het Gruuthuse Manuscript (ca. 1400), ontstond in het West-Vlaamse Brugge. Samen geven de liederen een fantastisch beeld van tekstuele thema’s, taal, poëzie en melodieën die vanaf de Noordzee kust tot diep in centraal Europa ten noorden van de Alpen en vogue waren rond 1400. Aventure brengt de middeleeuwse stad om deze liederen heen tot leven door ze te combineren met de virtuoze arrangeerkunst van 15e-eeuwse instrumentalisten.
Liederen uit o.a. het Gruuthusehandschrift (ca. 1400); Oswald von Wolkenstein (1376-1445) en instrumentale arrangementen uit o.a. Locham Songbook (1452-60), Buxheim Organbook (ca.1460) en van Aventure.
Aventure
Christopher Kale – zang; Marco Magalhães, Fumitaka Saito, Ita Hijmans – blokfluit
Een feestelijk concert voor Martinus – Sint Maartensmuziek uit de 15e eeuw
Nu 600 jaar geleden, in 1418, vierde Europa de goede afloop van het Concilie van Konstanz (1414-1418). Luttele maanden eerder – op 11 november 1417 – koos dat concilie namelijk een nieuwe paus en kwam er een einde aan het Westers Schisma dat Europa tot op het bot verdeeld had. De nieuwe paus noemde zich natuurlijk ‘Martinus’ en is zo als paus Martinus V onlosmakelijk verbonden met het Sint Maartensfeest. Van oudsher vormde de feestdag van de heilige Martinus van Tours het begin van het winterseizoen. Het werd gevierd met vaten wijn, nieuwe oogst en vette ganzen. Het zijn deze ganzen die de connectie van Sint Maarten en paus Martinus V een speciale lading geven.
Martinus V gebruikte het feestelijke jaar 1418 om wijd en zijd zijn naam en gezag te vestigen. Dat ging echter niet over rozen. Ontevreden volgelingen van Jan Hus, de kerkhervormer die door het concilie in Konstanz tot de brandstapel veroordeeld was, begonnen een bittere strijd. Wonderlijk genoeg leidde de propaganda rond deze Hussitische oorlogen juist in de muziek tot een hilarisch woordenspel met de naam van Jan Hus (Hus = gans) en de gebraden ganzen die men op het Sint Maartensfeest gewoon was te eten.
Liederen voor het Sint Maartensfeest als Wolauf lieben gesellen/ Seit willikommen her Martein; naast o.a. een Martinus-motet van Johannes Brassart; een Gloria jubilatio voor paus Martinus V van Hymbert de Salinis en de wonderlijke ‘ganzenmuziek’ van Petrus Wilhelmi de Grudencz.
Aventure 